Gönderen Konu: Börülce  (Okunma sayısı 5005 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Hakan Mehmet Karahanoglu

  • Yönetici
  • Ağaç
  • *****
  • İleti: 367
  • Karma: +0/-0
  • Bilgi Paylaştıkça Güzeldir
    • Profili Görüntüle
    • yereltohum
    • E-Posta
Börülce
« : 11 Nisan 2014, 01:03:35 »
 
Baklagiller (Fabaceae) familyasından fasulyeye benzer bir tarım bitkisidir.
Önemi
Taze börülcede % 80-85 su, %15-20 kuru madde bulunur. Yağ miktarı düşüktür. Kuru
maddenin % 20-30’nu proteinler oluşturur. Salatası ve yemekleri özellikle Ege Bölgesi’nde
sevilerek tüketilir. Ülkemizde insan beslenmesi bakımından börülcenin önemi tam olarak
bilinmemektedir. Börülcenin tarımı Ege ve Akdeniz Bölgesi’nde yapılmaktadır. Börülce sıcak iklim sebzesi olduğu için Afrika, G. Amerika, G. Asya ve Akdeniz bölgelerinde yayılmıştır.
C vitamini ve bitkisel protein açısından zengin bir sebzedir. Ayrıca, azot ve nişasta da içerir.
Taze fasulye şeklinde yemekleri ve turşusu yapılabileceği gibi salata olarakta tüketilebilir.
İnsan beslenmesinin yanında hayvan yemi olarak da değerlendirilen bir baklagildir.
BESİN DEĞERLERİ: Ortalama 100 gr. kuru börülcenin içerdiği önemli besin değerleri şunlardır: 343 kalori 22.8 gr. protein: 20 gr. karbonhidrat: 0 kolesterol; 1,5 gr. yağ; 2 gr. lif: 138 mgr. fosfor: 74 mgr. kalsiyum; 5.8 mgr. demir; 6,7 mgr. sodyum; 260 mgr. potasyum: 30 IU A vitamini; 1.05 mgr. B1 vitamini: 0,21 mgr. B2 vitamini ve 2.2 mgr. B3 vitamini.
KÖK: Börülce kazık köklü bir baklagil bitkisidir. Börülcede önce 10-15 cm uzunluğunda ana
kazık kök oluşur. Ana kazık kök kalındır ve üzerinde yan kazık kökler çıkar. Ana kazık kök
çok derine inemez. Birinci derecede oluşan yan kökler ana kökten daha derine iner. İkinci
derece oluşan yan kökler, ana kazık kök ve birinci derecedeki yan kök grubuna oranla daha
fazladır. Börülce köklerinde kendine has nodozite bakterileri bulunur.
GÖVDE: Börülcede gövde yumuĢak otsudur. Gövde, boy, kalınlık, dallanma ve kesit şekli
bakımından çeşitler arasında farklılık göstermektedir. Gövdenin dallanması bütün ana gövd
boyunca olabilir. Gövde boğum ve boğum aralarından oluşur. Gövde oluklu yapıda olup içi
boĢtur. Rengi açık yeşilden başlayarak koyu yeşile kadar değişebilir. Gövde üzerinde
özellikle boğum aralarında mor antosiyan lekeler bulunur. Gövde boyu 30-150 cm arasında
değişir. Sürünücü olanlara destek verilerek yetiştirilir.
YAPRAK: Gövde üzerinde oluşan ilk yapraklar karĢılıklı olup iki adettir. Yaprakların yüzeyleri
parlak ve düzdür. Börülce yaprakları bileşik yaprak görünümündedir. Fasulyede olduğu gibi
orta yaprak ana sapın ucunda, iki yaprak karşılıklı simetriktir. Yaprak Ģekilleri oval ve
yuvarlaktır. Ucu sivri, dip tarafı oval, ters yumurta şeklinde yapraklar da görülebilir.
ÇİÇEK: Börülce çiçekleri yaprak koltuklarından çıkar. Çiçekler salkım şeklindedir. Bir
salkımda 6-12 adet çiçek bulunur. Çiçek sapları kısa, ana salkım sapı uzundur. Çanak yapraklar köşeli ve yeşildir. Bazen çanak yapraklar antosiyan nedeniyle mor renkli olabilir.


Taç yapraklar boru hâlinde altta birleşmiş, üstte hafif çan şeklindedir. Taç yapraklar
Ģekil büyüklük ve durumları itibariyle farklılıklar gösterir.
Taç yapraklar bayrak, kanatçık ve kayıkçıktan oluşur, beyaz sarı ve hafif mor, hatta
mavi renkli olabilir. Bayrak yaprağı oldukça büyük ve geniştir.
Çiçekler çevre koşullarına bağlı olarak sabahın erken saatlerinde döllenir. Döllenme
döneminde yüksek oranda nemin ve sıcaklığın büyük önemi vardır. Çiçekler açılmadan 7-8
saat önce döllenme meydana gelir. Bu nedenle yüksek oranda kendine döllenme görülür.
Bitki üzerinde oluşan çiçeklerin % 60-70’i açmadan dökülür. Meyve tutumu sırasında da %
10-20 oranında çiçek dökümü olur. Açan çiçeklerin ancak % 10-20’si meyve oluşturabilir.
MEYVE VE TOHUM: Börülce meyveleri genellikle düz, ince ve uzundur. Bazen baklalar kıvrık ve koçboynuzu şeklinde oluşur. Baklanın sap kısmında hafif şişlik görülebilir. Baklanın ucu
düz, hafif gaga veya sivri gaga şeklindedir. Bakla uzunluğu genel olarak 8-15 cm arasında
değişir. Baklanın meyve rengi yeşildir. Kuru dane olgunluğunda bakla sararır. Bazı
çeşitlerde bakla kahverengi ve morumsu renkte olabilir. Bakla içinde 1-10 arasında tek sıralı
tohumlar yer alır. Kuru baklalar halk arasında kapçık veya çakıldak olarak adlandırılır.
Bakla içinde yuvarlak veya böbrek şeklinde börülce daneleri bulunur. Tohumların
renkleri beyaz, sarı, sarı mor, kahverengi morumsudur. Bin dane ağırlığı 100-400 gram
arasında değişir. Normal koşullarda saklanan tohumların çimlenme oranı % 85-90’dır.
UYUMU: Börülce tek yıllık bir kısa gün bitkisidir. Gün uzunluğu bakımından nötr gün bitkisi
olan tipleri de vardır. Düşük sıcaklık ve gün ilk çiçeklenmeyi uyarıcı etkiye sahiptir.
İKLİM İSTEKLERİ: Börülce yarı nemli koşullara çok iyi uyum sağlamış bir sıcak iklim bitkisidir. Gelişme döneminde yüksek sıcaklık ister. İlkbahar ve sonbahar donlarına karşı hassastır. Aşırı
sıcaklık ve kuraklık döllenmeyi olumsuz yönde etkileyerek meyve ve tohum bağlamasını azaltır. Sıcak iklimde gece 220 C, gündüz 270 C’de maksimum kuru madde üretimi sağlanır.
En iyi ışıklanma süresi 8-14 saat arasıdır.
Tohumların çimlenmesi için toprak sıcaklığı 8-10 °C, hava sıcaklığı ise 10-12 °C
olmalıdır. En iyi gelişme sıcaklığı 20-30 °C arasıdır. Gündüz ve gece sıcaklığı arasındaki
fark 5-10 °C olmalıdır.
TOPRAK İSTEKLERİ: Börülce fazla asitli ve bazik olmayan her tip toprakta rahatlıkla yetişebilir. Su tutma kapasitesi yüksek nemli yerlerde iyi gelişir. İyi drene olmuş tınlı kumlu, pH’ı 5.5-6.5
arasında olan topraklar börülce yetiştiriciliği için uygundur. Verimi iyi olan topraklarda
bitkinin vejatatif gelişmesi artar, dane tutma oranı düşer. Börülce diğer yemeklik dane
baklagillerden kötü koşullara daha iyi adapte olur.
EKİM NÖBETİ: Börülce de diğer baklagiller gibi kendisinden sonra gelen bitkiye temiz ve bitki besin maddelerince zengin toprak bırakır. Tahıllar, endüstri bitkileri ve sebzelerle münavebeye girer. Üst üste ekim hastalık ve zararlıların etkinliklerinin artmasına neden olur.
TOPRAK İSTEKLERİ: Börülcede tohum yatağı sıkı, keseksiz ve bitki artıklardan temizlenmiş, yeterli miktarda nemli olmalıdır. Toprak sonbaharda 25-30 cm derinlikte sürülmelidir. Ekolojik koĢullar elverişli ise kış aylarında da toprak işlemesi yapılabilir.
Erken toprak işleme, organik maddelerin toprağa karışarak kolayca ayrışmasına ve
topraktaki su seviyesinin yükselmesine yardımcı olur.
Ġlkbaharda tohum ekiminden önce toprak birkaç defa 10-15 cm derinliğinde iĢlenir.
Bu Ģekilde toprak iĢleme ile hem yetiĢtirme alanlarındaki yabancı otlar temizlenir hem de iyi bir tohum yatağı hazırlanmış olur. Ġlkbaharda son donlar geçtikten ve toprak ısındıktan sonra toprak tekrar iĢlenir ve börülce tohumları ekilir.
EKİM: Börülce ekimi ilkbahar donlarından sonra toprak ısınınca nisan sonu mayıs ayı
başlarında yapılır. Erken ekim yapıldığında toprak soğuk ve nemli olduğundan tohumların
çoğu çürür veya toprak kurtları tarafından yenir.
Ekim, tahıl hasadından sonra yapılacaksa mümkün olan en erken zamanda
yapılmalıdır. Ekim zamanındaki gecikme verim kaybına neden olur.
Börülce yetiştiriciliğinde serpme ekim, tohumluk kaybı ve bakım işlerinin zorluğu
nedeni ile uygun değildir. Dane üretimi için en uygun yöntem sıraya ekimdir.
Ekim yapılacak toprakta yeterli nem olmalıdır. Ekim sıravari olarak mibzerle veya elle
yapılabilir. Ekim sıklığı 50 cm sıra arası ve 25 cm sıra üzeri şeklinde veya sıra arası 60-70
cm ve 10-15 cm sıra üzeri olacak şekilde yapılır. Ekim derinliği toprak özelliğine bağlı
olarak 3-6 cm olacak şekilde ekim yapılmalıdır. Bir dekar alana 6-8 kg hesabı ile tohum
kullanılır. Topraktaki fazla nem tohumların çürümesine neden olur. Yeterli olmayan nem ise
tohumların kuru da kalıp çimlenmelerini olumsuz yönde etkiler.
Ekim yapmadan önce börülceye uygun rhizobium bakterileriyle aşılama yapılmalıdır.
BAKIMI: Börülce yetiştiriciliğinde bakım işleri oldukça büyük öneme sahiptir. Bu işler, aşağıda
anlatılmıştır.
SULAMA: börülce su isteği fazla olan bir bitkidir. Sıcak ve kurak bölgelerde çiçeklenme devresi
ile birlikte sulanmaya başlanmalıdır. Bitkinin su ihtiyacı dikkate alınarak 10–12 defa sulama
yapılmalıdır. Çiçeklenme devresi başlangıcında sulama bakla bağlamaya yardımcı olur.
Dane doldurma devresinde ise sıcak ve kuru hava istediğinden sulama yapılmaz.
Çıkış ile çiçeklenme devresi arasındaki dönemde suyun fazlalığı da bitkide solgunluk
meydana getirir ve verimi olumsuz yönde etkiler. Börülce yetiştiriciliği iyi drene olan
topraklarda yapılmalıdır. Drenaj kök bölgesinin iyi havalanmasını sağlar ve rhizobium
bakterilerinin daha fazla azot tespit etmelerini teşvik eder.
« Son Düzenleme: 11 Nisan 2014, 01:14:17 Gönderen: HakanKarahanoglu »